Wij komen in deze stad geregeld bij een deur waar iemand kortgeleden een nieuw, gekeurd slot in heeft laten zetten en waar men toch binnen is geweest. Het slot is dan ongeschonden. Wat eraan is gegaan is het hout: de sluitplaat hangt scheef aan de post en er zitten twee schroefgaten in die wijder zijn dan de schroeven die erin gingen.
Waarom dat juist hier speelt
Nergens staan zoveel woningen van hout als in de Zaanstreek, en in een pand van een eeuw oud is dat hout niet meer wat het bij de bouw was.
- oud vurenhout is droog en zacht geworden en knijpt niet meer dicht
- in een post is al tien keer eerder geschroefd, naast of in hetzelfde gat
- een korte schroef pakt alleen de buitenste centimeters van het hout
- bij de sluitplaat is het hout vaak het dunst van het hele kozijn
- vocht uit de regenslag maakt juist daar de vezel week
Wilt u weten of uw post het nog kan dragen?
De monteur draait één schroef los en voelt binnen een minuut hoe het zit.
Zo stelt u het zelf vast
Dit is een van de weinige dingen die u met uw handen kunt vaststellen. Doe de deur open en pak de sluitplaat vast; probeer die heen en weer te bewegen. Geeft de plaat mee of voelt u dat de schroef in het gat draait zonder vast te komen, dan heeft u het probleem gevonden.
Trek daarna met uw hand aan het deurblad ter hoogte van het slot en kijk naar de post ernaast. Beweegt die mee, dan zit er onder de plaat hout dat zijn werk niet meer doet. Kijk tot slot naar het onderste scharnier: een blad dat is gaan hangen komt in negen van de tien gevallen door een scharnier dat zijn houvast verloor, niet door een scharnier dat versleten is.
Wat er wel houdt
De oplossing is zelden een duurder slot. Het gaat erom dat de kracht uit het slot wordt doorgegeven aan hout dat sterk genoeg is, en dat zit dieper in het kozijn dan waar een standaardschroef komt.
Wij werken daarbij in deze volgorde. Eerst de oude gaten opvullen met houten deuvels en lijm, zodat er weer massief hout staat in plaats van een vergruisd gat; daarin opnieuw schroeven houdt namelijk niets. Daarna langere schroeven die tot in het stijlwerk of de muur achter de post doorlopen. Zit er niets achter waar een schroef in kan, dan gaat er een bout door de post met een moer en een plaatje aan de andere kant. En is de post zelf bij de sluitplaat zacht geworden, dan zetten wij er eerst een stuk nieuw hout in.
Wat u beter niet laat doen
Een dikkere schroef in hetzelfde gat is een veelgemaakte fout: die splijt de vezel verder en houdt een seizoen. Een plaatje over het gat schroeven verplaatst het probleem alleen. En vullen met kit of schuim geeft een vaste indruk maar draagt geen kracht; daar heeft u bij de eerste duw niets aan.
Wie bij een oud pand aan het boren slaat, maakt het nog erger. In een post van honderd jaar oud zit vaak nog een oude sponning of een stuk smeedwerk, en een gat op de verkeerde plek is daar niet terug te draaien.
Kort gezegd
Een slot, een sluitplaat en een scharnier zijn samen één geheel met de deur en het kozijn. In een houten pand is het hout de zwakste schakel en niet het metaal, en daar is met langere schroeven, een deuvel en soms een doorgezette bout meer te winnen dan met een duurdere cilinder.
